1380 yilda Shahrisabzda Oqsaroy saroyi qurilishi bilan bir vaqtda Dorus Saodat nomi bilan mashhur yana bir mahobatli majmua qurilishi boshlandi. Dorus Saodat majmuasidan Jahongir maqbarasi va Amir Temur hech qachon dafn etilmagan Temur maqbarasi bugungi kungacha saqlanib qolgan. Yodgorlik majmuasining qurilishiga ayanchli voqea sabab bo‘lgan - 1376 yilda hukmdor juda yaxshi ko‘rgan va uning merosxo‘ri bo‘lgan Temurning to‘ng‘ich o‘g‘li Jahongir yigirma ikki yoshida to‘satdan vafot etadi. Samarqandliklar taxt vorisi, “Yer yuzida atirguldek chaqnagan adolatli shahzoda, mard jangchi”ning kutilmaganda vafot etganiga motam tutdilar. Hukmdorning o‘zi chuqur tushkunlikka tushdi.
Samarqandda vafot etgan Jahongirning jasadi ajdodlari vatani Shahrisabzga yetkazilib, qadimiy Shahrisabz shahri hududidagi oilaviy qabristonga dafn qilindi. Aftidan, o‘shanda Temurning o‘zi va avlodlari uchun bu yerda maqbara qurish g‘oyasi paydo bo‘lgan. Ammo bor-yo‘g‘i to‘rt yil o‘tgach, Xorazmda yurish tugagach, dafn majmuasi qurilishi boshlandi. Shahzoda qabri ustiga maqbara qurilib, unga madrasa qo‘shildi va bu butun majmuaning falsafiy-ma’naviy o‘zagiga aylandi. Ayrim tadqiqotchilar Dorus Saodat majmuasi nomini arab tilidan tarjimada “Kuch saboqlari” deb talqin qilishadi. Madrasa saqlanib qolmagan, arab tarixchisi Malihoning guvohlik berishicha, u XVII asrda Abdullaxon buyrugʻi bilan vayron qilingan.
Dorus Saodat majmuasi hududida olib borilgan arxeologik qazishmalar chog‘ida Sharqdan Jahongir maqbarasiga tutash ziyoratxona - xotirlash xonasi borligi aniqlangan. Maqbaraning janubida 20 metrdan ortiq ustunlari orasidagi masofada madrasaning ravoq tokchasi topilgan. Ravoqdan hujra devorlarining qoldiqlari bo‘lgan madrasa hovlisiga yo‘lak olib boradi. Supalar bilan bezatilgan ayvonlar hovli tomonga qaragan. Ayvonlar va ravoqlarga yotqizilgan tosh plitalar hozirgacha saqlanib qolgan. Dorus Saodat madrasasi dastlab ta’lim-tarbiya uchun emas, balki diniy va xotirlash vazifalarini bajarish uchun mo‘ljallangan edi. Hovlilar, tomorqalar va gulzor bog‘lar madrasaga vaqf sifatida musodara qilingan bo‘lib, undan tushgan daromad sulolaviy maqbarani saqlashga mo‘ljallangan edi. Ruy Gonsales de Klavixoning yozishicha, Jahongir madrasasi va maqbarasi tilla, lojuvard va koshinlar bilan bezalgan. Bu yerda hovuzli bog‘ ham bo‘lgan. 1394-yilda Erondagi Kurd qal’asini qamal qilish paytida Temurning ikkinchi o‘g‘li, yigirma to‘qqiz yoshli Umarshayx vafot etadi. Uning jasadi ham Shahrisabzga olib ketilib, Dorus Saodatda dafn etilgan. Temurning buyrug‘i bilan madrasaga har kuni yigirmata qaynatilgan qo‘chqor go‘shti keltirilib, bu yerda dafn etilgan o‘g‘illarining ruhi yodga olingan.
Temur o‘zi uchun maqbara qurishni buyurgan, ammo u tugallanmagan. 1404-yilda Temur uni ko‘zdan kechirganda ko‘ngli to‘lmagan, kirish eshigi past ekanligini aytib, uni qayta qurishni buyuradi. Temur uchun moʻljallangan maqbara saqlanib qolmagan, ammo tarixiy hujjatlarga koʻra va arxeologik tadqiqotlar natijasida Dorus Saodat majmuasi hududidan Amir Temur maqbarasi topilgan. Bu Temur davrining eng ajoyib, mahobatli va tantanali binolaridan biridir. Zamondoshlarning ta’riflariga ko‘ra, ziyoratxonaning yer usti binolarining yorqin hashamati yer osti qasrining zohidligiga qarama-qarshi edi. Unga janub tomondan tik zinapoyadan tushib, 40 kvadrat metrdan kam bo‘lgan kichkina xonaga kirish mumkin. Devorlari, pollari, gumbazi va uni ushlab turuvchi arkalar och kulrang marmarga oʻxshash ohaktosh bloklaridan yasalgan. Markazda polga o‘rnatilgan marmar sarkofag joylashgan bo‘lib, u qalinligi 11 santimetr bo‘lgan ulkan monolit marmar plita bilan qoplangan, burchaklari va o‘rtasida beshta temir halqalar mavjud. Ark devorlariga va medalyonlarga Qur’ondan suralar o‘yib yozilgan. Lekin taqdir o‘zgacha bo‘ldi va Sohibqiron Samarqandda Go‘ri Amir maqbarasiga dafn qilindi.
82 
