Ellinizm davriga oid qadimiy Uzundara qal’asi yunon va mahalliy me’morchilik an’analarini oʻzida mujassam etgan noyob yodgorlikdir. Qal’a xarobalari birinchi marta 1991-yilda topilgan. 2013-yilda qal’a qoʻrgʻoni hududida qazish ishlari boshlandi va 2019-yilgacha davom etdi.
Surxondaryo viloyatining Boysun tumanidagi Suvsiztogʻ togʻida joylashgan qalʼa miloddan avvalgi III – IV asrlarga oid. Uzundara dengiz sathidan 1650 m balandlikda, Qoraqamar bilan Uzundara darasi oraligʻidagi togʻ yonbagʻrida joylashgan. Bu qal’a Baqtriya va Soʻgʻd chegarasida mudofaa obyekti sifatida strategik ahamiyatga ega boʻlgan. Uzundara oʻzining mudofaa funksiyalaridan tashqari maʼmuriy va harbiy markaz vazifasini ham bajargan.
Uzundara hayratlanarli darajada saqlanib qolgan me’morchilikka ega. Tosh va loydan yasalgan, qariyb bir kilometrga cho‘zilgan qal’a devorlari to‘rt metr balandlikda saqlanib qolgan. Qal’aning kamida 13 ta toʻrtburchak minorasi boʻlgan. Uzundaraning umumiy maydoni 2 gektarga yaqin, uning qismlari orasidagi balandlik farqi 80 m gacha, qal’a devorlarining uzunligi 1 km dan ortiq. Togʻ qal’asida ikkita yertoʻla boʻlib, ularning tubi avvaldan qoʻrgʻoshin plitalari bilan qoplangan.
Bu qal’a sardorining uyi bo‘lishi mumkin. Uzundara qazishmalari olimlarga boy qurol-yarogʻ toʻplamini: temir va bronza oʻq uchlari, arbalet murvatlari, dubulgʻa va zirh plastinalarining parchalari, palaqmonning tosh oʻqlarini toʻplash imkonini berdi. Topilmalar orasida kumush va bronza tangalarning numizmatik kolleksiyasi alohida ajralib turadi. Bundan tashqari kulolchilik va moddiy madaniyat buyumlarining koʻplab namunalari ham topilgan.
82 
