Bugungi kunda samolyot chiptasini bir necha daqiqada onlayn xarid qilish oddiy hol. Ammo XIX asrda sayohat qilish murakkab, qimmat va tartibsiz jarayon edi. Ana shunday davrda oddiy ingliz tadbirkori butun dunyo turizm sanoatini o‘zgartirib yubordi. Uning ismi — Tomas Kuk.
Barchasi 1841-yildagi bir poyezd safaridan boshlandi. 1841-yil 5-iyul kuni Tomas Kuk Angliyaning Lester shahridan Lafboro shahriga 500 dan ortiq kishilik guruhli temiryo‘l safarini tashkil etdi. Bu tarixdagi birinchi tijorat asosidagi uyushtirilgan tur sifatida e’tirof etiladi.
U shunchaki chipta sotmadi — u:
• yo‘nalishni oldindan rejalashtirdi;
• guruhli chegirmali chipta tizimini joriy qildi;
• transport va xizmatni yagona paketga birlashtirdi.
Bugungi “tour package” tushunchasi aynan shu tajribadan boshlangan
Sayohatni tizimlashtirgan inson
Tomas Kuk sayohatni qulay va ommaviy qilishni maqsad qildi. U quyidagi yangiliklarni amaliyotga joriy etdi:
• mehmonxona vaucherlari;
• oldindan to‘lov asosidagi sayohat paketlari;
• xalqaro marshrutli turlar;
• sayohat cheklarini (traveller’s cheque) ommalashtirish.
Bu innovatsiyalar turizmni hashamatli mashg‘ulotdan keng ommaga mo‘ljallangan xizmatga aylantirdi.
Thomas Cook & Son — dunyoni bog‘lagan kompaniya
Tomas Kuk o‘z faoliyatini kengaytirib, Thomas Cook & Son kompaniyasiga asos soldi. Kompaniya qisqa vaqt ichida Yevropa, Amerika va Yaqin Sharqqa sayohatlar tashkil eta boshladi.
XIX asr oxiriga kelib kompaniya:
• dunyo bo‘ylab ofislar ochdi;
• xalqaro turizm bozorida yetakchiga aylandi;
• minglab insonlarga xavfsiz va rejalashtirilgan sayohat imkonini yaratdi.
Uning modeli bugungi zamonaviy turistik agentliklar faoliyatining asosini tashkil etadi.
Zamonaviy turizmga qo‘shgan hissasi
Tomas Kuk quyidagi sabablar tufayli “zamonaviy turizm asoschisi” deb ataladi:
1. Guruhli sayohat tizimini yo‘lga qo‘ydi
2. Paketli tur konsepsiyasini yaratdi
3. Xalqaro turizmni ommalashtirdi
4. Sayohatni xavfsiz va tartibli tizimga aylantirdi
Bugungi global turizm sanoati — millionlab ish o‘rinlari va trillionlab dollarlik iqtisodiy aylanmaga ega bo‘lgan sektor — o‘z ildizlarini aynan uning tashabbusidan oladi.
Tomas Kuk oddiy tadbirkor emas edi — u butun bir sanoatga asos solgan novator edi. 1841-yilda tashkil etilgan kichik temiryo‘l safari bugungi global turizm tizimining boshlanish nuqtasiga aylandi.
Agar bugun siz sayohatni oldindan rejalashtirilgan paket asosida amalga oshirayotgan bo‘lsangiz, bilingki, bu g‘oya qariyb ikki asr oldin Tomas Kuk tomonidan yaratilgan.
82 
