Poyi Kalon — Buxoroning markaziy meʼmoriy majmuasi boʻlib, Registon maydonining old tomonida joylashgan. Majmua XII—XVI asrlarda qurilgan uchta bino: Kalon minorasi, Kalon masjidi va Miri Arab madrasasidan iborat. Poyi Kalon tarjimasi “buyuklarning supasi” degan ma’noni anglatadi.
Kalon minorasi qoraxoniy Arslonxon tomonidan qurilgan. U 1127-yilda dindorlarni namozga chaqirish uchun qurilgan. Minora butunlay pishgan g‘ishtdan qurilgan. Uning balandligi 46,5 m, fundament qismi 10 m chuqurlikda joylashgan. Mahobatli konussimon ustunning tepasida silindrsimon fonar koʻrinib turadi. Fonar stalaktit karniz bilan qoplangan 16 ta ravoqli teshiklar bilan bezatilgan.
Kalon masjidi Samarqanddagi Bibixonim masjididan keyin Markaziy Osiyoda ikkinchi yirik masjiddir. Kalon masjidi an’anaviy toʻrtburchakli toʻrtta ayvonga ega. Kirish joyidagi oʻtish joyi Poyi Kalon maydoniga qaragan tashqi ravoq va hovliga qaragan ichki ravoq bilan bezatilgan. Hovli perimetri boʻylab 288 ta yopilgan gumbazli galereyalar joylashgan. Ularning asosi 208 ta ustundan iborat.
Kalon masjidi qarshisida 1535-1536 yillarda Shayboniyxonning jiyani Ubaydullaxon hisobidan qurilgan, hozir ham faoliyat yuritadigan Miri Arab madrasasi joylashgan. Bino anchagina katta – unda 111 hudjra va ikkita zal mavjud: birinchi zal masjid va darsxona sifatida ishlatilgan, ikkinchisi Ubaydullaxon va boshqalarning maqbarasidir. Bino an’anaviy milliy me’morchilik bilan ajralib turadi – ikki qavatli hujralar bilan o‘ralgan kvadrat hovli, chap va o‘ng burchaklaridagi ikkita katta gumbazli zal. Ikki qavatli peshayvonlar markazdagi asosiy ravoqqa ulashgan. Hovli naqshli oʻymakor mozaikalar bilan bezatilgan.
82 
