Shohi Zinda maqbarasi majmuasi Markaziy Osiyodagi eng koʻzga koʻringan me’moriy yodgorliklardan biri boʻlib, qadimgi Samarqand shahrida joylashgan. Bu noyob maqbara bir necha asrlar davomida rivojlanib, Oʻzbekistonning muhim ma’naviy va madaniy markazi hisoblanadi. “Shohi Zinda” nomi fors tilida “Tirik shoh” degan ma’noni anglatadi, bu avliyo Qusam ibn Abbos afsonasi bilan bogʻliq.
Majmua tarixi XI va XII asrlarga borib taqaladi, ammo qurilishning asosiy bosqichi XIV - XV asrlarda — Temuriylar sulolasi hukmronligi davrida sodir boʻlgan. Bu yerda islomni yoyish uchun Samarqandga kelgan Muhammad paygʻambarning amakivachchasi Qusam ibn Abbos dafn etilgan.
XIV asrda, buyuk sarkarda va davlat arbobi Amir Temur hukmronligi davrida Samarqand ulkan imperiyaning poytaxti va fan, madaniyat va meʼmorchilik markaziga aylandi. Aynan shu davrda Shohi Zindada zodagonlar, hukmdorning qarindoshlari va ishonchli odamlari uchun faol ravishda maqbaralar qurilgan. Keyinchalik qurilish uning avlodlari, jumladan, taniqli astronom va hukmdor Ulugʻbek davrida davom etgan.
Shohi Zinda majmuasi noyob koʻcha-maqbara boʻlib, tor yoʻlak boʻylab joylashgan yigirmadan ortiq binolardan iborat. Majmua uch qismga boʻlingan: pastki, oʻrta va yuqori inshootlar guruhlaridan iborat. Ularning har biri turli davrlarda qurilgan va oʻziga xos badiiy xususiyatlarga ega.
Majmuaning asosiy ziyoratgohi - koʻplab ziyoratchilarni oʻziga jalb qiladigan Qusam ibn Abbos maqbarasidir. Majmuaning boy dekorativ elementlari, jumladan, naqshlar, mayolika, oʻyma pishdan gʻisht hamda geometrik va gulli naqshli koshinlar, ayniqsa diqqatga sazovordir. Old devorlarni bezash uchun koʻk, firuza va och koʻk ranglarning yorqin tuslari ishlatilgan boʻlib, bu majmuaga oʻziga xos koʻrinish bergan.
Har bir maqbara oʻziga xos me’moriy dizaynga ega, ammo ularning barchasini yagona Temuriylar uslubi birlashtiradi. Gumbazlar, ravoqlar, arkali tokchalar va nozik kalligrafik rasmlar uygʻunlik va ulugʻvorlik tuygʻusini yaratadi.
Shohi Zinda musulmonlar uchun katta diniy ahamiyatga ega. Majmua har yili minglab dindorlarni oʻziga jalb qiladigan ziyoratgohdir. Bu muqaddas joyga tashrif buyurish baraka va ma’naviy poklanish keltiradi, deb ishoniladi.
Diniy vazifasidan tashqari, majmua mamlakat madaniy hayotida muhim rol oʻynaydi. Bu oʻrta asr me’morchiligi va san'ʻtining yorqin namunasi boʻlib, oʻsha davr me’morlari va hunarmandlarining yuqori mahoratini namoyish etadi. Shohi Zinda shuningdek, Samarqandning tarixiy markazining bir qismi sifatida YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.
Shunday qilib, Shohi Zinda maqbaralari majmuasi nafaqat meʼmoriy yodgorlik, balki oʻzbek xalqining maʼnaviy merosining ramzi hamdir. U Temuriylar davrining ulugʻvorligini, islom madaniyatining boyligini va Samarqandning koʻp asrlik tarixini aks ettiradi. Oʻzining noyobligi va tarixiy qiymati tufayli Shohi Zinda haqli ravishda sharqdagi eng goʻzal va ahamiyatli meʼmoriy majmualardan biri hisoblanadi.
140 
